Strategisch lezen voor studie en beroep bij BBL

De invoering van de referentieniveaus en de daaraan gekoppelde verplichte landelijke examinering hebben geleid tot een groot aantal initiatieven ter verbetering van het taalonderwijs binnen het mbo. Er is echter binnen dit onderwijstype nog weinig bekend over ‘wat werkt’. Dit onderzoeksproject vormt een eerste stap om meer zicht te krijgen op wat werkt voor de BBL-studenten binnen het mbo en hoe aandacht voor begrijpend lezen kan worden ingebed in het mbo.

Begrijpend lezen is voor veel MBO-studenten een struikelblok: ze lezen niet altijd op het niveau dat nodig is om zelfstandig teksten uit bijvoorbeeld lesmaterialen of vakbladen te bestuderen en te verwerken.

In het onderzoek Strategisch lezen voor studie en beroep stonden daarom de volgende twee vragen centraal.

1) Hoe kunnen we aandacht voor begrijpend lezen vormgeven op een manier die past bij de situatie van de deeltijdstudenten? En 2) zien we een stijging in het niveau van begrijpend lezen nadat studenten de nieuw ontwikkelde lessen hebben gevolgd?

Het onderzoek is uitgevoerd door een consortium bestaande uit ROC de Leijgraaf, KPC Groep en Expertisecentrum Nederlands in opdracht van NRO. Het onderzoek werd specifiek uitgevoerd onder deeltijdstudenten in het mbo. Zij zijn vaak maar een dag per week op school, en werken dan zowel aan hun beroepsontwikkeling als aan de algemene vakken, waaronder Nederlands.

Lessencyclus Strategisch lezen

Allereerst werd een korte lessencyclus ontwikkeld onder de titel ‘Strategisch lezen voor beroep en studie’, waarin beproefde didactische inzichten werden vormgegeven specifiek voor het mbo: lesopbouw volgens het model van directe instructie, hardop denkend voordoen als instructiemethodiek (het zg. ‘modelen’), en het laten aansluiten van de lessen bij de motivatie van de student door het gebruik van teksten uit de beroepsopleiding. In deze lessencyclus stond het aanscherpen van vaardigheden rondom de inzet van leesstrategieën centraal. Een specifieke set leesstrategieën wordt aangeboden; herhaling zorgt voor het inslijpen ervan. 

Interventiestudie

De lessencyclus werd vervolgens uitgevoerd door vijf docenten in hun klassen met eerstejaars BBL-studenten op niveaus mbo-2 en mbo-3. Voorafgaand aan de lessen en na afloop werd de leesvaardigheid van de studenten getoetst, en werd er een vragenlijst onder studenten afgenomen. Ook werden de lessen geobserveerd door de onderzoekers, en geëvalueerd door docenten en studenten.

Bevindingen

Hardop denkend voordoen tijdens de lessen begrijpend lezen (bij het vak Nederlands) wordt gewaardeerd door mbo-studenten en –docenten, zo bleek uit het onderzoek. Docenten vinden het wel lastig om vormen van samenwerkend leren, waarbij studenten uitgedaagd worden om gelezen teksten actief te verwerken, en erover met elkaar in gesprek te gaan, goed uit te voeren. Ook het kiezen van teksten die passen bij het taalniveau van de student en bij zijn vakopleiding is niet eenvoudig.

Uit de beginmeting leesvaardigheid bleken een aantal zaken: hoewel de studenten in theorie al het niveau 2F hebben als ze instromen, blijkt dat in praktijk maar voor 33% te gelden. De overige 65% scoort lager (1F of nog lager). Mannen scoren hoger dan vrouwen, mbo-3 scoort hoger dan mbo-2, en studenten in de sector Techniek scoren hoger dan die uit de sectoren Mens & Maatschappij en Economie.

Bij de nameting, na zes weken onderwijs, zijn de scores op de toets niet significant verbeterd. De lessencyclus lijkt dus geen bijdrage te hebben geleverd aan een hoger niveau van begrijpend lezen. Wel vallen uit de lesobservaties en –evaluaties een aantal adviezen te destilleren, zoals het toepassen van het ‘hardop denkend voordoen’ in de lessen begrijpend lezen. Zorg ook voor zorgvuldige instructie en monitoring waarmee betekenisvolle interactie tussen studenten, middels vormen van samenwerkend leren, gestimuleerd kan worden.

De beroepscontext in het mbo biedt een uitgelezen kans om lessen begrijpend lezen te laten aansluiten bij de interesse van de student – maar deze kans moeten docenten wel grijpen, door zelf teksten te selecteren of door studenten teksten te laten kiezen.

Publicaties

  • M. van Druenen, C. Teunissen, E. Vissers, E. Ketelaars, G. Vasilaras, R. Scharten (2014): Strategisch lezen voor beroep en studie
  • De Lessencyclus Strategisch lezen voor studie en beroep is te vinden via Wikiwijs en de via onze website.
  • HSN 29 Conferentieboek (2015) – p. 141 Strategisch lezen voor beroep en studie (E. Vissers, R. Scharten, G. Vasilaras)
  • Presentatie (2015) - Onderzoekenderwijs naar beter onderwijs (E. Vissers, R. Scharten, G. Vasilaras)